თვითნასწავლი რეალისტი - გიგო ზაზიაშვილის ცხოვრებისა და შემოქმედების ქრონიკა

1868 წლის 13 ნოემბერს თბილისში დაიბადა გიგო ივანეს ძე ზაზიაშვილი - ქართველი ფერმწერი, რომელმაც აკადემიური სამხატვრო განათლების გარეშე შექმნა XIX-XX საუკუნეების მიჯნის თბილისის სოციალური ყოფისა და კულტურის მოღვაწეთა პორტრეტების მნიშვნელოვანი გალერეა.

ბავშვობა და პროფესიული ჩამოყალიბება

გიგო ზაზიაშვილი ქართველი აბრების მხატვრის, ივანე (ცალმკლავა) როსტომის ძე ზაზიაშვილის ოჯახში დაიბადა. ოჯახის უკიდურესი ხელმოკლეობის გამო, მომავალმა მხატვარმა დაწყებითი განათლებაც კი ვერ მიიღო, ხოლო 14 წლის ასაკში დაობლდა.

ხატვის პირველი უნარ-ჩვევები მან მამის სახელოსნოში შეიძინა, თუმცა პროფესიონალ ფერმწერად ჩამოყალიბებაში გადამწყვეტი როლი ქართული რეალისტური სკოლის ფუძემდებელმა, გიგო გაბაშვილმა შეასრულა. გაბაშვილის რჩევებითა და პროფესიული მხარდაჭერით, თვითნასწავლმა მხატვარმა დახვეწა რეალისტური ხატვის ტექნიკა და მჭიდრო შემოქმედებითი კავშირი დაამყარა XX საუკუნის დამდეგის ქართველ რეალისტ მხატვრებთან.

ჟანრული ფერწერა, პორტრეტები და კედლის მხატვრობა

ხელოვნებათმცოდნეთა შეფასებით, ზაზიაშვილის შემოქმედების მთავარი მახასიათებელი ეთნოგრაფიული სიზუსტე და რეალისტური თხრობაა. იგი ორ ძირითად მიმართულებაში - ჟანრულ ფერწერასა და პორტრეტში მუშაობდა:

ძველი თბილისის ტიპაჟები - მხატვარმა ტილოზე გადაიტანა იმდროინდელი ქალაქური ყოფის ყოველდღიური სცენები და ხელოსანთა თუ მოვაჭრეთა სახეები. ამ სერიიდან განსაკუთრებით აღსანიშნავია ნამუშევრები: „დევრიში“ (1911), „ღვინის გამყიდველი“ (1912), „მეწისქვილე“ (1915) და „ებრაელი“ (1919).

კულტურის მოღვაწეთა პორტრეტები - ზაზიაშვილმა შექმნა თანამედროვე ქართველ საზოგადო მოღვაწეთა პორტრეტების სერია, რომელთა შორის გამორჩეულია მწერალ ზაქარია ჭიჭინაძისა (1909) და პუბლიცისტ იოსებ იმედაშვილის (1910) პორტრეტები.

საეკლესიო მხატვრობა - გარდა დაზგური ფერწერისა, მხატვარი მონუმენტურ-დეკორატიულ მხატვრობაშიც მუშაობდა - მისი მოხატულია თბილისში, ჩუღურეთის უბანში მდებარე წმინდა ნიკოლოზის ეკლესია.

ღვაწლი ეროვნული სამხატვრო გალერეის ფორმირებაში

გიგო ზაზიაშვილის სახელს უკავშირდება მნიშვნელოვანი სამუზეუმო-საკოლექციო საქმიანობა. 1922 წელს, როდესაც თბილისში საქართველოს ეროვნული სამხატვრო გალერეა ყალიბდებოდა, ზაზიაშვილი აქტიურად ჩაერთო სამუზეუმო ექსპონატების მოძიებისა და შეგროვების პროცესში.

ისტორიული ცნობების თანახმად, სწორედ ამ ექსპედიციებისა და კვლევა-ძიების დროს მან აღმოაჩინა სპარსული მინანქრის უნიკალური ნიმუშები და ნიკო ფიროსმანაშვილის მანამდე უცნობი ნახატები, რომლებიც შემდგომში სახელმწიფო კოლექციას შეემატა.

აღიარება და მემკვიდრეობა

სიცოცხლის ბოლო ათწლეულებში მხატვარი აგრძელებდა აქტიურ შემოქმედებით მუშაობას (მაგალითად, 1949 წელს მან კვლავ მიმართა საყვარელ თემას და შექმნა „ღვინის გამყიდველის“ ახალი ვერსია). 1941 წლის 16 მარტს თბილისში გაიმართა გიგო ზაზიაშვილის პერსონალური გამოფენა და შემოქმედებითი საღამო, რითაც ოფიციალურად შეფასდა მისი მრავალწლიანი ღვაწლი ქართულ მხატვრობაში.

გიგო ზაზიაშვილი 1952 წლის 25 ივნისს, 83 წლის ასაკში თბილისში გარდაიცვალა. მხატვრის ნამუშევრების ძირითადი ნაწილი დღეს შალვა ამირანაშვილის სახელობის საქართველოს ხელოვნების მუზეუმის ფონდებში ინახება.